Je herkent het waarschijnlijk. Je zit in een overleg waarin de stoelen schuiven, de voorzitter nog zoekt naar de agenda, twee mensen napraten over het vorige overleg en iemand anders te laat binnenkomt.
Terwijl het gesprek op gang komt, zie je dat de één veel praat, een ander nauwelijks iets zegt en een derde stil is maar non-verbaal van alles laat zien. En ondertussen werken een paar aanwezigen hun mail bij.
Het is een situatie die zo alledaags is dat we er zelden bij stilstaan. En toch gebeurt hier vaak meer dan we denken.
Wat we hier zien, is gedrag. En gedrag is wat mij betreft altijd informatie. Het is wat zichtbaar is boven water. Stilte, onrust, cynisme, multitasken of voortdurend aan het woord zijn. We zijn geneigd hier iets van te vinden en het gedrag te willen corrigeren, terwijl het vaak iets laat zien over wat er onder de oppervlakte speelt.
In veel organisaties zie je hetzelfde gebeuren. Wanneer samenwerking stroef loopt, gaan we dingen dóen. Extra training, nieuwe afspraken, meer structuur, andere processen en soms zelfs een reorganisatie. Allemaal logisch en soms ook nodig.
Maar het zijn ingrepen boven water, terwijl de werkelijke oorzaak zich onder water kan bevinden. Wanneer patronen blijven terugkomen – besluiten die uitblijven, energie die weglekt, gesprekken die niet tot verandering leiden – wijst dat meestal niet op een gedragsprobleem, maar op een onderliggende systeemdynamiek.
Wanneer je systemisch kijkt, zie je een team niet als een verzameling individuen, maar als een systeem. En elk systeem, dus ook een team, wordt beïnvloed door drie onderliggende principes. Krachten die altijd aanwezig zijn en die de dynamiek bepalen, of we ons daar nu bewust van zijn of niet.
Insluiting.
Een systeem wil compleet zijn. Alles en iedereen hoort erbij. Wanneer iemand of iets buiten beeld raakt, verdwijnt dat niet, maar laat het zich op een andere manier zien. In gedrag, in spanning of in terugkerende patronen.
Ordening.
Een systeem heeft ook ordening nodig. Rollen, verantwoordelijkheden en posities moeten kloppen. Wanneer dat niet het geval is, zie je vaak dat mensen gaan trekken of juist afhaken, dat er verwarring ontstaat of dat iemand verantwoordelijkheid op zich neemt die niet van hem of haar is.
Balans.
Een systeem vraag om balans, om evenwicht tussen geven en nemen. In aandacht, inzet en verantwoordelijkheid. Wanneer die balans langdurig verstoord raakt, loopt de energie weg en ontstaat er vermoeidheid, cynisme of stilte.
Wanneer je met deze systemische blik naar gedrag kijkt, verandert je perspectief. Stilte wordt geen weerstand, maar een signaal. Felheid geen probleem, maar een poging tot duidelijkheid. Afwezigheid misschien geen desinteresse, maar een teken van overbelasting of onduidelijkheid over rol en positie.
Daarmee verschuift ook je reactie. Niet direct oplossen of corrigeren, maar eerst begrijpen. Duurzame verandering begint zelden met ingrijpen. Ze begint met anders kijken.
Systemisch kijken vraagt daarom om vertraging. Om het stellen van andere vragen dan we gewend zijn. Vragen die helpen om zichtbaar te maken wat zich onder de oppervlakte afspeelt, voordat we besluiten wat er nodig is.
Vier vragen die daarbij richting kunnen geven:
- Wat probeert dit gedrag te vertellen?
- Wie of wat hoort erbij, maar is uit beeld geraakt?
- Kloppen rollen en verantwoordelijkheden?
- Waar geven we meer dan we terugkrijgen?
Samenwerking verandert niet doordat we harder werken, maar doordat we helderder leren kijken.
Bij Voorkans werken we met Experts die zich elke dag inzetten om duurzame samenwerkingen vorm te geven. Heel relevant in deze tijd van verandering en transformatie, en daarom laten we trots zien wie de gezichten achter Voorkans zijn. Hier delen onze Experts inzichten, ervaringen en ideeën uit het vak. Column door Voorkans Expert Renate Timmer.
