Continuïteit in het familiebedrijf begint bij de bereidheid om het échte gesprek te voeren. Waar de agenda vaak over de toekomst gaat, reist het verleden onzichtbaar mee aan tafel. In deze column volgen we een familie die voor een belangrijke volgende stap staat. Ze melden zich met z’n vijven voor een check-up van hun samenwerking, en treffen zeven stoelen aan. Een bewuste keuze, want bij een gezonde samenwerking krijgt alles wat ertoe doet een plek aan tafel.

Vorige week heeft de Voorkans Expert een eerste bijeenkomst gehad met de familie. Zij heeft kennisgemaakt met de vier familieleden en de fiscalist die samen de verantwoordelijkheid voelen voor het familiebedrijf. Vader Jaap (tweede generatie) en zijn vrouw Ank zijn nu nog eigenaren en dachten over overdracht naar de volgende generatie. Dat was de aanleiding om de Voorkans Expert te bellen. Zij spreekt meer in termen van continuïteit, samenwerken met verschillende generaties, ongelijk en toch gelijkwaardig en is daar ook al duidelijk over geweest.

Ze kon zien dat die termen iets deden met de verschillende familieleden. Jaap was de enige die zich ook duidelijk uitsprak: ja ja ja, maar uiteindelijk komen we bij jou om de overdracht op een goede manier te regelen. Ook de twee extra stoelen aan tafel voor het bedrijfsbelang en het familiebelang leidden tot non-verbale reacties. Haar begeleiding kenmerkt zich door professionele betrokkenheid en ook bespreekbaar maken wat tot dan toe onuitgesproken was. Dat laatste meestal niet meteen bij de eerste informatieve bijeenkomst. In zo’n gesprek luistert zij uitgebreid naar de verhalen, doorspekt met trots voor het bedrijf, het product en de familie. Daarna heeft zij al wel vragen gesteld over hun verwachtingen van, intenties bij en visies op samenwerking.

De Expert heeft hun interesse gewekt, want Jaap had een vervolgafspraak gemaakt.

In de auto op weg naar de eerstvolgende gesprekken met iedereen afzonderlijk, kijkt zij nog eens terug op die eerste kennismaking. In dat gesprek heeft zij ook aangegeven wat de familie kan verwachten van haar begeleiding, de verschillende fases van het traject, de te verwachten doorlooptijd en het fysieke document met de afspraken die voor hen belangrijk zijn. Het gesprek heeft haar al een klein stukje laten zien van Jaap, Ank, hun kinderen Stef en Carolien en de vertrouwenspersoon van Jaap, fiscalist Peter.

Vandaag is de Expert onderweg naar de vergadervilla die zij vaker gebruikt, aan de rand van het bos. Je hebt er vanuit de sfeervolle kamer met ovale tafel zicht op de natuur, je kunt van je af kijken en er is goede koffie. Zij heeft afgesproken met Jaap, Ank, Stef, Carolien en Peter afzonderlijk. Voor elk heeft zij maximaal vijf kwartier uitgetrokken (met de mogelijkheid van een kwartiertje uitloop om in elk gesprek rust te hebben en recht te doen aan allen). Zij zal iedereen aandacht geven en doorvragen op wat zij al heeft gehoord of gezien, met het oog op hun samenwerking.

In die afzonderlijke gesprekken is zij altijd vooraf duidelijk over dat de een-op-een gesprekken openheid vergroten én dat alles dat je met haar deelt op de een of andere manier ook weer in het traject met de anderen moet terugkomen. De Expert is benieuwd naar hoe het traject verder zal verlopen. Voor haar staat nog niet vast wie hierna aan tafel zullen komen. Gaan ze verder zonder de fiscalist, maar met de vrouw van Stef, en met de zoon van Carolien?

Intussen maakt de familie zich ook op om te vertrekken naar de villa in het bos.

Jaap

Hij staat een tijdje voor het raam van zijn kantoor. Hetzelfde kantoor waar zijn vader Johannes ooit zat. Hij heeft het bedrijf niet gekozen, het bedrijf koos hem. Wat begon als trots werd verantwoordelijkheid en verantwoordelijkheid werd gewicht. Hij heeft het bedrijf niet opgericht maar wel gedragen. In moeilijke jaren, stille crises, momenten waarop niemand wist hoe dicht het bij de afgrond stond en ook zeker mooie tijden van groei en voorspoed. Hij heeft zichzelf de opdracht gegeven om vandaag te praten over dat hij moet gaan loslaten. Over een toekomst waarin hij nog aanwezig is maar niet meer vanzelfsprekend het laatste woord heeft. De stoelen voor het bedrijfs- en het familiebelang vond hij overdreven. Die belangen spreken zó voor zichzelf, voor hen allemaal.

Ank

Vrouw van Jaap. Zij zit aan de keukentafel en legt de laatste map aan de kant. Administratie, jaarcijfers, agenda’s, maar ook verjaardagen en ziekteverzuim-afspraken. Papieren die niemand zal zien. Zij kent de cijfers, maar ook wat daarachter schuilgaat. Zij weet wie zich tekortgedaan voelt, wie zich overschreeuwt, wie al jaren wacht op erkenning. Ook in haar gezin. Zij heeft altijd gezorgd dat alles bleef draaien, thuis en op kantoor. Het was haar keus en daarom voelt zij zich niet tekortgedaan. Maar hoe zal hun dochter zich straks voelen? Ze hoopt dat Carolien straks open zal zijn over haar ambities en haar natuurlijke neiging om anderen niet voor de voeten te lopen. Na de eerste bijeenkomst vreest ze dat wat altijd bijeen werd gehouden, mogelijk op losse schroeven komt te staan en hoopt ze dat iedereen elkaar zal blijven zien. De stoel voor het familiebelang sprak haar dus wel aan.

Stef

Zoon van Jaap en Ank. Hij heeft al aandelen. Op papier is hij deels eigenaar, maar in zijn hoofd nog leerling. Hij wil vooruit, tempo maken, moderniseren. Tegelijk voelt hij zich schatplichtig aan zijn vader en diens vader. Elke stap vooruit voelt als meer afstand tussen hem en zijn vader. En ergens ook tussen hem en zijn zusje. De grond hebben zijn ouders gelijk verdeeld tussen hem en Carolien. Zijn ouders willen alles graag ‘eerlijk’ doen voor hun kinderen. Hij weet niet goed om te gaan met de gedeelde eigendom. Zijn vrouw heeft hem vanmorgen succes gewenst. Met haar bespreekt hij soms zijn twijfels, maar ze bereiken haar niet. Hij is onderweg naar de afspraak met de Expert en vraagt zich af: wat als blijkt dat ik er nog niet klaar voor ben?

Carolien

Dochter van Jaap en Ank. Zusje van Stef. Zij sluit haar praktijk eerder en rijdt rechtstreeks naar de afspraak. Al vroeg heeft zij zich losgemaakt van het familiebedrijf door medicijnen te gaan studeren. Zij werd huisarts. In haar vak is zij gewend om te luisteren, patronen te zien, onderstromen te benoemen. Ze ziet hoe het bedrijf soms meer ruimte inneemt dan de mensen. Ze komt niet om een rol te claimen, alhoewel ze soms toch een verantwoordelijkheid voelt. Zij wil Stef niet in de weg staan. Ruimte scheppen voor een ander doet zij als vanzelf. Hij is tenslotte haar grote broer. Zij heeft zich voorgenomen om vandaag met de Expert te bespreken dat zij wil bewaken dat besluiten niet alleen zakelijk kloppen, maar ook menselijk zijn.

Peter

De fiscalist. Hij kent de familie al decennia. Hij kent de constructies, de behoefte aan eerlijkheid, maar ook de stiltes. Hij zag huwelijken, kinderen, uitbreidingen, crises en successen. Straks gaat hij zelf met pensioen, maar eerst wil hij dit goed afronden. Niet alleen fiscaal correct, maar ook duurzaam. Hij weet: cijfers zijn oplosbaar, emoties niet. Hij hoopt dat de Expert gaat zeggen wat hij soms niet meer kan of mag zeggen en de familie de waarheid durft te verdragen. Dan krijgt hij rust en voelt zijn verantwoordelijkheid hopelijk meer passend bij zijn functie en expertise. Hij zal de Expert vragen hoe zij erover denkt als hij niet verder deelneemt aan het traject, maar wel op afroep van allen beschikbaar blijft vanwege zijn kennis en ervaring.

Het bedrijfsbelang

Continuïteit. Stabiliteit. Besluitvaardigheid. Het bedrijf vraagt om duidelijkheid over rollen, om leiderschap dat gedragen wordt. Het verdraagt geen onuitgesproken verwachtingen, dubbele petten of halve besluiten om niet te kwetsen. Het bedrijf wil groeien, maar vooral blijven bestaan. Los van wie er aan tafel zitten.

Het familiebelang

Vertrouwen. Verbondenheid. Erbij blijven horen. De familie wil dat kerst gewoon kerst blijft. Verjaardagen zonder bijbedoelingen. Dat gesprekken niet altijd over werk gaan. Dat meningsverschillen niet breken maar verdiepen. Het familiebelang fluistert: regel het zo dat iedereen zichzelf kan blijven, ook als rollen veranderen.